شرايط اجراى اصول عمليه « 1 » توجه به دو نكته جهت اجراى اصول عمليه ضرورى است : 1 . همان گونه كه وظيفهء مولى اقتضاء مىكند ، تا مقصود و منظور خود را به صورت متعارف بيان كند . به‌گونه‌اى كه اگر مكلف بخواهد به آن دسترسى پيدا كند ، امكان دسترسى براى او وجود داشته باشد . به بيان ديگر مقصود از بيان در « قاعدهء قبح عقاب بلابيان » ايصال تكليف به مكلف نيست ، بلكه بيان متعارف است . يعنى در مرأى و مسمع ( ديد و شنيد ) او قرار دهد ، به‌گونه‌اى كه امكان وصول باشد . همچنين وظيفهء مكلف است كه اقدام كرده به دنبال به دست آوردن مقصود و منظور مولى برآيد . ( وجوب دفع ضرر محتمل ) . 2 . همان گونه كه اصولى دال بر نفى تكليف داريم . همانند اصل برائت و . . . علم اجمالى به ثبوت تكليف الزامى هم داريم . چون علم داريم به شريعت و دين اسلام . بديهى است كه هر شريعت و دينى داراى يك سلسله دستورات الزامى خواهد بود ، زيرا دين بدون حكم الزامى بىمعنى است . مضافا به اينكه در قرآن و احاديث احكام الزامى بسيارى مشاهده مىشود . پس اجمالا علم داريم كه تكاليف و دستورات الزامى در شريعت وجود دارد . و همين علم اجمالى اقتضاء مىكند كه قبل از اجراى اصول عمليه تحقيق و تفحص كرده ، و به دنبال ادلهء اجتهادى و در نتيجه حكم واقعى باشيم ، كه اگر نتيجه‌اى عايد نشود در آن صورت متوسل به اصول عمليه گشته ، و حكم ظاهرى خود را پيدا كنيم . فرق اصول عمليه و لفظيه در هر دو مورد علم اجمالى وجود دارد . بنابراين در اين جهت همانند يكديگرند . زيرا در اصول عمليه علم اجمالى به اصل تكليف الزامى وجود دارد ، و در اصول لفظيه علم اجمالى به وجود مقيدات ( به صيغه اسم مفعول ) و مخصّصات ( به صيغه اسم مفعول ) وجود دارد . اما جهت افتراق آنها در اين است كه در اصول عمليه عقل حكم به تحقيق و تفحص مىكند . ( وجوب دفع ضرر محتمل ) ولى در اصول لفظيه چون منش و روش گويندگان تكيه و اعتماد به مقيّد و مخصّص ( به صيغهء اسم مفعول ) است ، پس عام و مطلق در معرض تخصيص و تقييد قرار مىگيرند . « 2 » 102 . اصول فقه « 3 » اصول جمع اصل به‌معناى پايه و ريشه است ، و بازگشت معناى اصطلاحى نيز همين معناى لغوى است . و فقه در لغت به‌معناى فهم و در روايات و آيات به‌معناى فهم عميق است . به بيان ديگر

--> ( 1 ) . فوائد الاصول ، ج 2 ، ص 540 ؛ مصباح الاصول ، ص 488 . ( 2 ) . فوائد الاصول ، ج 2 ، ص 541 . ( 3 ) . الاصول العامه للفقه المقارن ، ص 40 ؛ فوائد الاصول ، ج 1 ، ص 19 ؛ انوار الهداية ، ج 1 ، ص 43 ؛ اصول الاستنباط ، ص 47 .